Skolioz nədir? Əlamətləri, səbəbləri və nə vaxt müayinə olunmaq lazımdır?

Skolioz nədir?

Skolioz onurğanın normal düzülüşünün dəyişməsi ilə xarakterizə olunan bir vəziyyətdir. Onurğaya arxadan baxdıqda onun müəyyən hissəsində sağa və ya sola doğru əyrilik görünə bilər.

Bəzi hallarda əyrilik C formasında, bəzi hallarda isə S formasında olur. Əyriliklə yanaşı fəqərələrdə müəyyən fırlanma da baş verə bildiyi üçün insanın çiyinləri, kürəyi və bel xətti bir-birindən fərqli görünə bilər.

Skoliozun yalnız görünüşə təsir edən sadə bir “əyri bel” kimi qəbul edilməsi düzgün deyil. Əyriliyin yeri, dərəcəsi, insanın yaşı və böyümənin davam edib-etməməsi qiymətləndirmə zamanı əhəmiyyət daşıyır.

Skolioz necə görünür?

Skolioz bəzən insanın özü tərəfindən, bəzən isə valideyn və ya yaxınları tərəfindən fərq edilir.

Ən çox diqqət çəkən əlamətlər bunlardır:

• bir çiyinin digərindən daha yuxarı görünməsi;
• kürək sümüklərindən birinin daha qabarıq olması;
• bel xəttinin sağ və sol tərəfdə eyni görünməməsi;
• bir budun digərindən daha yuxarı və ya çıxıntılı görünməsi;
• gövdənin bir tərəfə doğru meyillənməsi;
• başın bədənin tam mərkəzində görünməməsi;
• önə əyilərkən kürəyin bir tərəfində qabırğa çıxıntısının daha nəzərə çarpması.

Bu əlamətlərdən birinin olması avtomatik olaraq skolioz diaqnozu demək deyil. Dəqiq qiymətləndirmə üçün müayinə və lazım gəldikdə rentgen müayinəsi aparılır.

Skoliozun səbəbi nədir?

Skoliozun səbəbi hər zaman müəyyən edilə bilmir.

Xüsusilə uşaqlıq və yeniyetməlik dövründə rast gəlinən idiopatik skoliozda konkret səbəb müəyyən olunmur. Azərbaycan Səhiyyə Nazirliyinin məlumatında da skoliozların təxminən 80%-nin səbəbinin bilinmədiyi qeyd edilir.

Bununla yanaşı, bəzi skoliozlar anadangəlmə fəqərə inkişaf xüsusiyyətləri, sinir-əzələ xəstəlikləri və digər vəziyyətlərlə əlaqəli ola bilər.

Yəni hər skoliozu eyni səbəblə izah etmək mümkün deyil.

Skolioz uşaqlarda daha çox nə vaxt nəzərə çarpır?

Skolioz müxtəlif yaşlarda meydana çıxa bilər. Lakin idiopatik skolioz xüsusilə uşaqların sürətli böyüdüyü dövrlərdə daha çox aşkar edilir.

Bu səbəbdən valideynlər uşağın boyunun sürətlə artdığı dövrdə çiyinlərin, bel xəttinin və kürəyin görünüşündə yaranan dəyişikliklərə diqqət edə bilərlər.

Uşağın bir çiyninin digərindən yüksək görünməsi və ya önə əyildikdə kürəyin bir tərəfində qabarıqlıq müşahidə olunması müayinə üçün səbəb ola bilər.

Skolioz ağrı verir?

Skolioz həmişə ağrı ilə müşayiət olunmur.

Xüsusilə yeniyetməlik dövründə rast gəlinən idiopatik skoliozda ağrı olmadan da əyrilik aşkar edilə bilər. Buna görə uşağın “heç bir yerim ağrımır” deməsi skoliozun olmadığını göstərmir.

Digər tərəfdən, davamlı bel ağrısı olan insanlarda ağrının səbəbini yalnız skoliozla əlaqələndirmək də düzgün deyil. Bel ağrısının çoxsaylı səbəbləri ola bilər.

Duruş pozğunluğu ilə skolioz eyni şeydirmi?

Xeyr.

Bəzən insan ayaq üstə dayanarkən bir tərəfə əyilə və ya çiyinlərini fərqli vəziyyətdə saxlaya bilər. Bu cür müvəqqəti duruş fərqi həmişə struktur skolioz demək deyil.

Skoliozun müəyyən edilməsi zamanı onurğanın vəziyyəti müxtəlif mövqelərdə qiymətləndirilir və şübhə olduqda rentgen müayinəsi ilə əyrilik ölçülür.

Bu səbəbdən sadəcə güzgüdə görünən asimmetriyaya baxaraq özünə skolioz diaqnozu qoymaq düzgün deyil.

Skolioz necə müəyyən edilir?

İlkin qiymətləndirmə zamanı insanın ayaqüstə vəziyyəti və kürəyinin görünüşü yoxlanılır.

Mütəxəssis çiyinlərin, kürək sümüklərinin, bel xəttinin və gövdənin vəziyyətinə baxa bilər. Daha sonra insanın önə əyilməsi istənilir. Bu zaman kürəyin sağ və sol tərəflərində yaranan fərqlər də qiymətləndirilir.

Bu müayinələrdən sonra skoliozdan şübhələnilirsə, adətən onurğanın rentgen görüntüləri tələb olunur. Əyriliyin dərəcəsi rentgen üzərində Kobb üsulu ilə ölçülür.

Kobb bucağının necə ölçüldüyünü isə növbəti məqalədə ayrıca izah edəcəyik.

Skoliozun dərəcəsi nə deməkdir?

Skolioz haqqında danışarkən tez-tez “neçə dərəcədir?” sualı verilir.

Bu rəqəm onurğadakı əyriliyin ölçülməsi nəticəsində müəyyən edilir. Rentgendə ölçülən bucaq əyriliyin qiymətləndirilməsində əsas göstəricilərdən biridir.

Scoliosis Research Society rentgendə 10°-dən böyük əyriliyi skolioz kimi müəyyən edir. Lakin yalnız rəqəmə baxaraq müalicə haqqında qərar vermək düzgün deyil. Yaş, böyümə potensialı, əyriliyin yeri və zamanla dəyişib-dəyişməməsi də nəzərə alınır.

Skolioz müalicə olunurmu?

Skolioz üçün yanaşma hər insanda eyni olmur.

Bəzi hallarda əyrilik sadəcə müəyyən müddətlərdə izlənilir. Böyüməsi davam edən uşaqlarda müəyyən ölçüdə və xüsusiyyətlərdə olan əyriliklərdə korset müalicəsi nəzərdən keçirilə bilər. Daha böyük və irəliləyən əyriliklərdə isə başqa müalicə variantları müzakirə oluna bilər.

Burada vacib məqam odur ki, “skolioz var = mütləq korset lazımdır” yanaşması düzgün deyil.

Korset ehtiyacı əyriliyin ölçüsü, insanın yaşı və böyümə vəziyyəti kimi amillər əsasında müəyyən edilir.

Nə vaxt müayinəyə müraciət etmək lazımdır?

Uşağın və ya böyüyün kürəyində nəzərəçarpan asimmetriya müşahidə edilirsə, xüsusilə bu dəyişiklik zaman keçdikcə artırsa, qiymətləndirmə faydalıdır.

Aşağıdakı hallarda müayinəyə müraciət etmək məqsədəuyğundur:

• bir çiyin digərindən yüksək görünürsə;
• kürək sümükləri arasında nəzərəçarpan fərq varsa;
• bel xətti asimmetrikdirsə;
• gövdə bir tərəfə meyillidirsə;
• önə əyilərkən kürəyin bir tərəfi daha qabarıq görünürsə;
• uşağın böyümə dövründə belə dəyişiklik yaranıbsa;
• davamlı bel ağrısı və ya digər narahatedici simptomlar varsa.

Erkən qiymətləndirmənin əsas üstünlüyü vəziyyətin necə dəyişdiyini vaxtında izləmək və lazım olduqda uyğun yanaşmanı seçməkdir.

Nəticə

Skolioz sadəcə kürəyin əyri görünməsi deyil. Onurğanın quruluşu, əyriliyin istiqaməti və dərəcəsi, insanın yaşı və böyümə vəziyyəti birlikdə qiymətləndirilməlidir.

Xüsusilə uşaqlarda çiyin və kürək asimmetriyası nəzərə çarpırsa, “böyüyəndə keçər” deyərək uzun müddət gözləmək əvəzinə vəziyyəti qiymətləndirmək daha doğru yanaşmadır.

Skolioz nə qədərdir, hansı tipdədir və hansı yanaşmaya ehtiyac var — bunlar yalnız görünüşə əsasən deyil, düzgün müayinə və ölçmə nəticəsində müəyyən edilir.