Ayağın İçəri və Çölə Basması: Valgus və Varus Nədir?

Ayağın içəri və çölə basması nə deməkdir?

Yeriyərkən ayaqların istiqamətinə fikir vermisinizsə, bəzi insanlarda ayağın düz irəli deyil, bir qədər içəriyə və ya xaricə yönəldiyini görmək mümkündür.

Bəzən bu, sadəcə ayağın quruluş xüsusiyyətidir və heç bir narahatlıq yaratmır. Bəzi hallarda isə ayağın mövqeyi yeriməyə, ayaqqabının yeyilməsinə və ayağa düşən yükün paylanmasına təsir göstərə bilər.

Burada valgus və varus terminləri ilə qarşılaşırıq.

Bu iki anlayış çox vaxt bir-biri ilə qarışdırılır.

Valgus nədir?

Valgus termini bədənin bir hissəsinin normal oxuna nisbətən xaricə doğru meyillənməsini ifadə etmək üçün istifadə olunur.

Ayaq və aşağı ətraflarda valgus vəziyyəti müxtəlif nahiyələrdə müşahidə oluna bilər. Ayaqda isə xüsusilə dabanın və ayağın ümumi oxunun vəziyyəti qiymətləndirilə bilər.

Məsələn, pes planovalgus zamanı ayağın daxili qövsünün azalması və dabanın xaricə doğru meyillənməsi kimi xüsusiyyətlər birlikdə müşahidə oluna bilər.

Bu səbəbdən “valgus” sözünü eşidəndə bunu avtomatik olaraq yalnız bir ayaq problemi kimi qəbul etmək düzgün deyil. Hansı nahiyənin valgus vəziyyətində olduğu da vacibdir.

Varus nədir?

Varus isə ümumilikdə bədən hissəsinin normal oxuna nisbətən içəriyə doğru meyillənməsini ifadə edir.

Ayağın və dabanın mövqeyini qiymətləndirərkən varus vəziyyəti də nəzərə alına bilər.

Sadə şəkildə desək:

Valgus → xaricə doğru meyillənmə

Varus → içəriyə doğru meyillənmə

Amma real müayinədə vəziyyət bu iki sözün sadə izahından daha mürəkkəb ola bilər.

Çünki ayağın mövqeyinə yalnız ayağın özü deyil, ayaq biləyi, diz, bud və aşağı ətrafın ümumi düzülüşü də təsir göstərə bilər.

Ayağın içəri basması həmişə valgus deməkdirmi?

Xeyr.

Bu, xüsusilə vacib fərqdir.

Gündəlik danışıqda “uşağın ayağı içəri basır” deyəndə bir çox fərqli vəziyyət nəzərdə tutula bilər. Ayağın özünün mövqeyi, ayaq barmaqlarının istiqaməti, baldır sümüyünün fırlanması və ya bud sümüyünün vəziyyəti buna səbəb ola bilər.

Xüsusilə uşaqlarda içə basmanın səbəbi hər zaman ayağın özündə olmur. Pediatrik mənbələrdə femoral anteversiya və tibial torsiya kimi səbəblər də qeyd olunur.

Ona görə yalnız uşağın yeriməsinə baxaraq problemin dəqiq səbəbini müəyyən etmək mümkün deyil.

Ayağın çölə basması necə görünür?

Ayağın çölə doğru istiqamətlənməsi müxtəlif səbəblərlə əlaqəli ola bilər.

Bəzi insanlarda bu, ayağın anatomik quruluşu ilə bağlıdır. Digər hallarda isə aşağı ətrafın ümumi oxunda olan fərqlər ayağın istiqamətinə təsir göstərə bilər.

Əgər vəziyyət ağrısızdırsa və insanın gündəlik hərəkətlərinə mane olmursa, hər zaman xüsusi müdaxilə tələb etməyə bilər.

Əsas məsələ bunun konkret insanda hansı xüsusiyyətlərlə birlikdə müşahidə olunmasıdır.

Valgus və varus hansı əlamətlərlə özünü göstərə bilər?

Əlamətlər vəziyyətin növündən və dərəcəsindən asılı olaraq dəyişə bilər.

Müşahidə oluna bilən xüsusiyyətlər arasında:

• ayağın və ya dabanın oxunda dəyişiklik;
• ayaqqabının bir tərəfinin daha çox yeyilməsi;
• yerimə zamanı ayağın istiqamətinin fərqli olması;
• ayaqda tez yorulma;
• uzun müddət ayaq üstə qalanda narahatlıq;
• ayaq, topuq və ya diz ətrafında ağrı;
• sağ və sol ayaq arasında nəzərəçarpan fərq

ola bilər.

Lakin bu əlamətlərin hər biri başqa səbəblərlə də əlaqəli ola bilər.

Ayaqqabının yeyilməsi nəyi göstərə bilər?

Ayaqqabınızın dabanına baxın.

Əgər alt hissənin bir tərəfi digərindən nəzərəçarpacaq dərəcədə tez yeyilirsə, bu, ayağın yerə basma və yerimə xüsusiyyətləri haqqında müəyyən məlumat verə bilər.

Amma bunu təkbaşına diaqnostik üsul kimi qəbul etmək olmaz.

Ayaqqabının keyfiyyəti, istifadə müddəti, insanın gündəlik fəaliyyəti və yerimə vərdişləri də yeyilməyə təsir edir.

Buna görə belə bir fərq müşahidə olunursa, onu digər əlamətlərlə birlikdə qiymətləndirmək daha doğrudur.

Valgus və varus necə müəyyən edilir?

Qiymətləndirmə zamanı ayağın yalnız bir vəziyyətinə baxmaq kifayət etməyə bilər.

Mütəxəssis ehtiyacdan asılı olaraq:

• ayağın quruluşunu;
• dabanın vəziyyətini;
• ayaq qövsünü;
• sağ və sol tərəf arasındakı fərqi;
• ayağın yerə basmasını;
• yerimə xüsusiyyətlərini;
• ayaq biləyinin və aşağı ətrafın vəziyyətini

nəzərdən keçirə bilər.

ORTOFIX-in ayaq müayinəsi və fərdi supinator xidmətində də ayağın fərdi xüsusiyyətləri və basış xüsusiyyətləri qiymətləndirilir.

Lazım olduqda əlavə tibbi müayinələr də tələb oluna bilər.

Valgus və varus üçün supinator istifadə olunur?

Hər valgus və ya varus vəziyyətində avtomatik olaraq supinator istifadə etmək lazım deyil.

Əvvəlcə problemin səbəbi və ayağın funksional vəziyyəti müəyyənləşdirilməlidir.

Əgər fərdi ortopedik dəstəyə ehtiyac varsa, içliyin quruluşu ayağın xüsusiyyətlərinə uyğun seçilə bilər.

Fərdi içlik hazırlanarkən ayağın quruluşu, basış xüsusiyyətləri və şəxsin ehtiyacları nəzərə alınır.

Bu baxımdan hazır məhsulu təsadüfi seçməkdənsə, əvvəlcə ayağın vəziyyətini qiymətləndirmək daha məqsədəuyğundur.

Uşaqlarda valgus və varus

Uşaqlarda ayaq və aşağı ətrafların quruluşu böyümə prosesində dəyişir. Buna görə erkən yaşlarda müşahidə olunan bəzi fərqlər sonrakı illərdə dəyişə bilər.

Məsələn, uşaqlarda ayağın içəri basması çox vaxt ayağın özündən deyil, bud və ya baldır nahiyəsindəki fırlanma xüsusiyyətlərindən qaynaqlana bilər.

Ona görə uşağın ayağında fərqlilik gördükdə dərhal içlik və ya başqa ortopedik vasitə almaq əvəzinə əvvəlcə səbəbin müəyyənləşdirilməsi daha düzgün yanaşmadır.

Xüsusilə ağrı, tez-tez yıxılma, birtərəfli dəyişiklik və ya hərəkət məhdudiyyəti varsa, müayinə daha vacib olur.

Valgus və varus müalicə olunurmu?

Müalicə konkret səbəbdən asılıdır.

Bəzi insanlarda heç bir xüsusi müalicəyə ehtiyac olmaya bilər.

Digər hallarda isə vəziyyətə uyğun olaraq:

• müşahidə;
• uyğun ayaqqabı seçimi;
• məşqlər;
• fizioterapiya;
• fərdi ortopedik içlik;
• ortez;
• əlavə tibbi qiymətləndirmə

kimi yanaşmalar nəzərdən keçirilə bilər.

Burada əsas məqsəd sadəcə ayağın görünüşünü dəyişmək deyil. Əgər funksional problem və ya ağrı varsa, həmin problemin səbəbini müəyyənləşdirmək və uyğun yanaşmanı seçməkdir.

Nə vaxt müayinəyə müraciət etmək lazımdır?

Ayağın istiqamətində müəyyən fərqlilik görmək hər zaman narahatlıq səbəbi deyil.

Amma aşağıdakı hallarda müayinə faydalı ola bilər:

• ağrı varsa;
• ayaq tez yorulursa;
• bir ayaq digərindən nəzərəçarpacaq dərəcədə fərqlidirsə;
• ayaqqabı yalnız bir tərəfdən ciddi şəkildə yeyilirsə;
• yerimədə dəyişiklik yaranıbsa;
• uşaq tez-tez yıxılırsa;
• ayağın vəziyyəti zaman keçdikcə daha nəzərəçarpan olursa;
• gündəlik fəaliyyət məhdudlaşırsa.

Nəticə

Valgus və varus ayağın və aşağı ətrafın oxundakı istiqamət dəyişikliklərini təsvir etmək üçün istifadə olunan terminlərdir.

Ayağın içəri və ya çölə yönəlməsi isə hər zaman eyni səbəbdən yaranmır. Bəzən səbəb ayağın özündə, bəzən isə aşağı ətrafın başqa hissələrində ola bilər.

Ona görə düzgün yanaşma əvvəlcə ayağın və aşağı ətrafın vəziyyətini qiymətləndirmək, daha sonra ehtiyac varsa uyğun ortopedik dəstəyi müəyyənləşdirməkdir.